Lütfen bekleyin..

Servet Avcı

60 yıl sonra gelen itiraf

24 Ağustos 2013, 23:29

AJAX... İran petrollerini millîleştirdiği için devrilmesi gereken Musaddık’a CIA ve MI-6 ortaklığında yapılan operasyonun adı... İran’ın iki yıl önce iktidara gelen 73 yaşındaki hasta ama bir o kadar vatansever ve milliyetçi Başbakanı darbeyle devrilecek, dünyada topraklarından petrol çıkıp da bu serveti kendi halkına paylaştırmayı aklından geçiren rejimlere güçlü bir mesaj verilecekti...
19 Ağustos 1953’te Başbakan Musaddık’ı devirerek, petrolün millileştirilmesini durduran bu darbe, operasyonda görev alan bir çok ajanın yazdığı kitaplara, bazı filmlere konu olmuş, yıllar sonra Madeleine Albrigth, Clinton ve son olarak Obama tarafından bu darbedeki ‘Amerikan rolü’ bir nevi itiraf edilmişti... Son nokta, geçtiğimiz hafta Ulusal Güvenlik Arşivi’nin internet sitesinde, Bilgi Edinme Özgürlüğü Yasası çerçevesinde yayınlanan belgeyle kondu... Buna göre CIA, Musaddık’ın Başbakanlığındaki Ulusal Cephe hükûmetinin devrilmesine yol açan askerî darbeyi düzenlediğini, bunu ABD dış politikası çerçevesinde yaptığını kabul etti...
20. yüzyılın başından itibaren İran petrolleri, İngiliz petrol şirketi Anglo-Iranian Oil Company’nin tekelindeydi... Bu şirket bugünkü BP’nin atasıydı... 1951’deki seçimlerden zaferle çıkan Musaddık, 1952’de İran petrollerini millîleştirdi... İran halkı, özellikle milliyetçiler bu hamleye büyük destek verdi... Komünist TUDEH de Ulusal Cephe Hükûmeti’nin yanındaydı... Ama bu hamle, dürüstlüğüyle bilinen, maaş almayan, hediye kabul etmeyen Musaddık için sonun başlangıcıydı...
Önce Musaddık hükûmetini ekonomik alanda sıkıştırmak için uluslararası bankacılık sistemi ‘malî boykot’ başlattı... Bunu İran petrollerinin uluslararası pazarını kapatma ile İran ekonomisini daraltma aşamaları takip etti ve halkın hükûmete tepki koyması için uygun zemin oluşturuldu... Millîleştirilen petrol şirketlerindeki teknik elemanları çekme/kaçırma olayları ve petrol tesislerine yönelik sabotajlar birbirini takip etmeye başladı...
Sonra CIA’nın klasik yöntemleri devreye girdi!.. Uluslararası ve ulusal medya kullanılarak yapılacak güçlü bir propaganda, ‘meşru zemin’ oluşturmanın ilk şartıydı... Şah Rıza Pehlevî’yle işbirliği yapmak, Meclis üyelerine, üst düzey askerlere ve sokak gösterilerini organize etmeleri için bazı mollalara para dağıtmak gibi eylemler sonuç verecekti...
Bir anda patlayan sokak gösterilerinde 500’e yakın insan öldü... Artık darbe için şartlar olgunlaşmıştı... Başta ‘Nazi iş birlikçiliği’nden sicilli Zahidî olmak üzere satın alınmış generaller darbeyi yapacak, Musaddık ve çalışma arkadaşları tutuklanacak, üç gün önce kaçan Şah, 19 Ağustos 1953’te İran’a geri dönecekti... Ve halkının refahı için çalışan Musaddık, ‘vatana ihanet’ten yargılanıp, üç yıl hücrede tutulduktan sonra geçtiği ev hapsindeyken hayata gözlerini yumacaktı...
Darbeyle İran petrolleri İran halkının elinden ‘kurtarılmış’tı!.. Ama Anglo-Iranian Oil Company ‘tekel’ değildi, operasyon ortakları petrolün de ortaklarıydı artık, Socony Mobil’den Royal Dutch Shell’e kadar... Musaddık tarafından millîleştirildikten sonra İran Millî Petrol Şirketi’ne dönüşen isme, darbeciler de dokunmamış, fakat İran’ın petroldeki payı nispeten artmakla birlikte, yapı yine uluslararası petrol şebekelerinin kontrolündeydi ve bu durum 1979’a dek sürecekti...
1973’te Cumhurbaşkanı ve Başbakan’la görüşmek üzere geldiği Ankara’da otel odasında şüpheli bir ölümle hayatı son bulan yazar Raif Karadağ, petrol ve uluslararası egemen siyaset arasındaki kirli ilişkileri kaleme aldığı tarihî eseri Petrol Fırtınası’nda bugün daha net ortaya çıkan gerçekleri yazmıştı aslında... CIA 60 yıl sonra kabul ediyor darbeyi organize ettiğini...
Ajax... Darbecilerin ‘halk ayaklanması, sokak gösterileri ve karşılıklı çatışmalar’ organize ederek, doymak bilmeyen sömürgeciliklerine yeni kapılar açmalarına tipik bir örnek olan Musaddık operasyonuna verdikleri isim, Truva’yı işgale giden Akha ordusunun güçlü karakteri...
Ve Orta Doğu... Ancak 60 yıl sonra resmen itiraf edilen müdahalelerin ezik coğrafyası...

  • Bu haberi paylaşın:
UYARI: Konuyla ilgisi bulunmayan, hakaret içeren cümleler veya imalar, inançlara saldırı, şiddete teşvik ve tamamı büyük harfle yazılan yorumlar onaylanmamaktadır.
Yazarın Diğer Yazıları
28 gün önce
31 gün önce
64 gün önce
107 gün önce
121 gün önce
131 gün önce
135 gün önce
137 gün önce
187 gün önce
198 gün önce
203 gün önce
206 gün önce
221 gün önce
227 gün önce
246 gün önce
249 gün önce
281 gün önce
283 gün önce
289 gün önce
298 gün önce
324 gün önce
340 gün önce
345 gün önce
354 gün önce
355 gün önce
361 gün önce
369 gün önce
373 gün önce
375 gün önce
390 gün önce
446 gün önce
467 gün önce
481 gün önce
530 gün önce
538 gün önce
540 gün önce
544 gün önce
565 gün önce
601 gün önce
611 gün önce
670 gün önce
712 gün önce
775 gün önce
781 gün önce
789 gün önce
848 gün önce
887 gün önce
894 gün önce
908 gün önce
912 gün önce
918 gün önce
954 gün önce
985 gün önce
999 gün önce
1010 gün önce
1034 gün önce
1105 gün önce
1124 gün önce
1128 gün önce
1142 gün önce
1146 gün önce
1150 gün önce
1171 gün önce
1173 gün önce
1177 gün önce
1195 gün önce
1202 gün önce
1203 gün önce
1212 gün önce
1220 gün önce
1256 gün önce
1273 gün önce
1287 gün önce
1305 gün önce
bmV0aGFiZXJ5YXppbGltaS5jb20=